De kern van haar betoog is dat kunstenaars complexe vraagstukken vanuit andere perspectieven kunnen benaderen en daarmee vanzelfsprekendheden ter discussie kunnen stellen. Donker ziet daar in een tijd van maatschappelijke veranderingen en de opkomst van AI een groeiende behoefte aan. Haar stelling dat AI tot minder diversiteit in ideeën leidt, wordt in het opiniestuk overigens niet verder onderbouwd. De voorbeelden die zij aandraagt, laten vooral zien hoe artistieke interventies nieuwe waarnemingen, vragen en gesprekken kunnen oproepen.

Zo laat Yuri Veerman in All Cops Are voorbijgangers politieagenten in uniform en in burger profileren. Het project maakt zichtbaar hoe beeldvorming en aannames onze waarneming beïnvloeden en opent het gesprek over de verhouding tussen politie en samenleving.

In Het waterwerk van ons geld verbeelden Carlijn Kingma, Thomas Bollen en Martijn Jeroen van der Linden het financiële stelsel als een systeem waarin geld als water stroomt. De visualisatie maakt een abstract systeem toegankelijker en biedt een vertrekpunt voor gesprekken over geldstromen, schulden en ongelijkheid.

Ook The Trainee van Pilvi Takala laat zien hoe kunst bestaande normen kan blootleggen. Door bij Deloitte in de rol van stagiaire bewust niet volgens de gebruikelijke verwachtingen rond productiviteit te handelen, maakte zij zichtbaar welke impliciete ideeën over werk en efficiëntie bestaan.

Donker noemt ook samenwerkingen rond onder meer de toekomst van de gezondheidszorg, hergebruik van windmolens, personeelsvraagstukken en hardnekkige patronen binnen de overheid. In al deze voorbeelden ligt de bijdrage van kunstenaars vooral in het op een andere manier zichtbaar, voorstelbaar of bespreekbaar maken van een vraagstuk, niet in het rechtstreeks leveren van een oplossing.

De voorbeelden ondersteunen vooral Donkers opvatting dat kunstenaars bestaande denkpatronen kunnen verstoren en andere perspectieven kunnen introduceren. Ze bewijzen niet dat artistieke interventies automatisch tot betere oplossingen of meetbare resultaten leiden. Ook de tegenstelling die Donker maakt tussen kunstenaars, die volgens haar op betekenis zijn gericht, en bedrijven, die op winst zijn gericht, is vooral retorisch. Zowel kunstenaars als organisaties zijn divers en kunnen vanuit meerdere waarden en belangen handelen.

De bredere waarde van kunst bij complexe vraagstukken ligt daarom mogelijk minder in het leveren van een vernieuwend antwoord dan in het veranderen van de vraag, het perspectief en de aannames waarmee naar een vraagstuk wordt gekeken. The Trainee laat dat goed zien. Takala’s interventie gaf geen antwoord op de vraag hoe medewerkers productiever kunnen worden, maar riep een fundamentelere vraag op: wat verstaan we eigenlijk onder productiviteit en welke impliciete normen bepalen dat? Bij complexe problemen kan immers ook de manier waarop het probleem wordt gedefinieerd onderdeel zijn van het probleem. Kunst kan zichtbaar maken wat binnen bestaande denk- en handelingspatronen vanzelfsprekend is geworden en ruimte scheppen voor andere interpretaties en mogelijkheden.

Dat andere perspectief is echter pas een begin. Of zo’n interventie tot verandering leidt, hangt af van wat een organisatie vervolgens met de nieuwe inzichten doet. Er moet ruimte zijn om verschillende perspectieven te verbinden, er gezamenlijk betekenis aan te geven, te experimenteren en ervan te leren. Anders kijken leidt niet automatisch tot anders doen. Kunst kan zo een vraagstuk openbreken, maar duurzame verandering vraagt vervolgens om collectief leren, besluitvorming en verankering van nieuwe werkwijzen.

Bronnen

• Brutus. (z.d.). Sanitas Futurum.
• Derksen, M. (2026, 19 juli). Anders kijken, anders denken, anders doen. Upstream.
• Donker, B. (2026, 17 augustus). Bedrijven: omarm de verbeeldingskracht van kunstenaars. NRC.
• Follow the Money. (z.d.). Het waterwerk van ons geld.
• Takala, P. (z.d.). The Trainee.
• Veerman, Y. (z.d.). All Cops Are.