Rick de Leeuw, schrijver, dichter, muzikant en voormalig frontman van Tröckener Kecks, opende met een beschouwing over kunst en cultuur in het jaar 2126. Met humor, historische voorbeelden en tien twaalf stellingen liet hij zien dat ontwikkelingen komen en gaan, terwijl menselijke behoeften als betekenisgeving, verbondenheid en verbeelding verrassend constant blijven. Kunst helpt mensen volgens hem onzekerheid te verdragen en nieuwe mogelijkheden te zien.

Rudi D’Hooge, hoogleraar biologische psychologie aan de KU Leuven en specialist in leren, geheugen en hersenplasticiteit, nam ons vervolgens mee naar de wereld van het lerende brein. Zijn centrale boodschap was dat het brein geen opslagplaats voor informatie is, maar een voortdurend veranderend netwerk van verbindingen tussen zenuwcellen. Leren betekent letterlijk dat het brein zichzelf aanpast. Nieuwe ervaringen versterken, verzwakken of creëren verbindingen tussen neuronen. Mensen kunnen zich hun hele leven blijven ontwikkelen, mits zij worden uitgedaagd en zich in een stimulerende omgeving bevinden. Tegelijkertijd waarschuwde hij voor al te eenvoudige ideeën over maakbaarheid: veranderen kan, maar kent ook grenzen.

Jonathan Holslag, politicoloog, schrijver, hoogleraar internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel en burgemeester van Tienen, verzorgde misschien wel het meest indrukwekkende betoog van het weekend. Bijna vijf kwartier sprak hij zonder slides of notities over de veranderende wereldorde en de positie van Europa daarin. Zijn stelling was dat de wereld niet zozeer instabieler wordt, maar terugkeert naar een situatie waarin machtspolitiek, invloedssferen en concurrentie tussen staten weer bepalend zijn. Volgens Holslag verschuift de wereld van een door het Westen gedomineerde orde naar een multipolaire werkelijkheid met twee dominante grootmachten, de Verenigde Staten en China, omringd door een groeiende groep regionale spelers. Opvallend was zijn aandacht voor Afrika, dat hij beschouwt als een van de belangrijkste strategische uitdagingen voor Europa in deze eeuw. Europa zal zich volgens hem moeten voorbereiden op een wereld van toenemende geopolitieke concurrentie door realistischer naar macht en belangen te kijken, terwijl het investeert in economische weerbaarheid, maatschappelijke samenhang en de waarden waarop het is gebouwd.

Mieke De Ketelaere, AI-specialist, bestuurder, auteur en docent, verbonden aan onder meer Vlerick Business School en imec, bracht een nuchter perspectief op artificiële intelligentie. Zij benadrukte dat AI geen menselijke intelligentie is, maar technologie die patronen herkent in grote hoeveelheden data. De uitdaging ligt niet alleen in de techniek, maar vooral in de manier waarop mensen en organisaties ermee omgaan. Haar pleidooi: benut de mogelijkheden van AI, maar verlies jezelf er niet in. Begrijp wat AI kan, erken wat AI niet kan en zorg dat menselijke relaties, verantwoordelijkheid en kritisch denken centraal blijven staan. Juist die kwaliteiten worden belangrijker naarmate technologie een grotere rol speelt in ons dagelijks leven.

De afsluitende lezing van historicus Maarten Van Ginderachter, hoogleraar politieke en wereldgeschiedenis aan de Universiteit Antwerpen, plaatste hedendaagse vraagstukken in historisch perspectief. Aan de hand van de Vlaamse crisis van 1845-1850 liet hij zien hoe honger, armoede en ziekte vaak voortkomen uit een samenspel van economische, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Wat op het eerste gezicht een lokale crisis lijkt, bleek nauw verbonden met internationale ontwikkelingen. Dat maakte hij tastbaar met het voorbeeld van de lucifer, een van de eerste massaal geproduceerde consumptiegoederen waarvan grondstoffen, productie en handel al over landsgrenzen heen waren georganiseerd. Zijn verhaal liet zien dat lokale problemen vaak onderdeel zijn van grotere mondiale processen en dat maatschappelijke verandering zelden één enkele oorzaak heeft.

Het weekend werd afgesloten met een rondleiding door de Abdij van Park. De historische norbertijnenabdij is een van de best bewaarde abdijsites van West-Europa en vormt al bijna negen eeuwen een plek van studie, gemeenschap en bezinning. Ik ben de naam van onze gids helaas kwijt, maar wat een geweldige verteller.

Wat ik meeneem uit dit weekend is het inzicht dat leren van diversiteit begint met de bereidheid verschillende perspectieven naast elkaar te laten bestaan. De vijf lezingen verschilden sterk in onderwerp en invalshoek, maar onderstreepten allemaal het belang van nieuwsgierigheid, historisch besef, kritisch denken en het vermogen verbanden te leggen. Een mooie afsluiting van een leergang die niet draaide om het vinden van antwoorden, maar om het ontwikkelen van een rijkere blik op een wereld die voortdurend verandert.

Dank voor een mooi en inspirerend jaar, Rik.