NRC meldde deze week dat ongeveer 230 medewerkers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) werken met twee AI-assistenten: Robin en ChatIND. De systemen worden gebruikt voor werkzaamheden als zoeken, samenvatten, vertalen en analyseren. Volgens de IND nemen de systemen zelf geen besluiten over verblijfs- of asielaanvragen. De dienst kwalificeert Robin en ChatIND als niet-hoogrisico-AI. De evaluatie van beide systemen moet nog plaatsvinden.
De berichtgeving richtte zich vooral op het feit dat beide systemen nog niet in het landelijke algoritmeregister waren opgenomen. Dat is relevant, maar het registratievraagstuk is slechts een deel van de ontwikkeling. Het bredere beeld laat zien dat AI op meerdere plaatsen in en rond het primaire proces van de IND wordt ontwikkeld en toegepast. Daarmee is de IND een goed voorbeeld van een bredere ontwikkeling waarbij AI geruisloos opschuift van ondersteunend hulpmiddel naar een vaste tussenlaag in het hart van de publieke dienstverlening.
Update:
Zie ook de aanvullende update aan het eind van de blog naar aanleiding van reacties Rhodia Maas, directeur-generaal van de IND, en Jurjen Boorsma, cyberlawyer IND.
Van losse toepassing naar AI-landschap
Robin is een generieke AI-assistent die binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid is ontwikkeld als gecontroleerd alternatief voor commerciële toepassingen zoals ChatGPT. De IND werkt mee aan de ontwikkeling. Medewerkers kunnen Robin onder meer gebruiken voor het schrijven en structureren van teksten en het zoeken en samenvatten van openbare of niet-vertrouwelijke informatie. Het ministerie ontwikkelt Robin als een modulair platform waaraan specifieke databronnen en functionaliteiten kunnen worden gekoppeld. De uitrol verloopt gefaseerd.
ChatIND heeft binnen de IND een andere positie. Het systeem draait volgens de dienst in een eigen beveiligde omgeving en kan daardoor ook vertrouwelijke documenten verwerken. De IND noemt het samenvatten van een juridisch dossier als voorbeeld. Robin wordt door ongeveer honderd medewerkers getest, ChatIND door ongeveer 130 medewerkers.
De AI-toepassingen van de IND omvatten echter meer dan chatbots. VisualDOC ondersteunt documentdeskundigen bij het herkennen en vergelijken van documenten. Het systeem kan bijvoorbeeld het land en documenttype herkennen en helpen bepalen welke documenten vanwege een laag frauderisico niet verder onderzocht hoeven te worden. De uitkomsten worden volgens de IND door medewerkers gecontroleerd.
De IND ontwikkelt binnen het Europese project CELIA ook AI voor taal- en dialectidentificatie. Daarmee kan worden onderzocht of de taalvariant van een asielzoeker overeenkomt met de gestelde herkomst. CELIA bevindt zich tot eind 2027 in de fase van methodeontwikkeling en validatie. De IND maakt onderscheid tussen een snelle taalindicatie, die aanleiding kan geven tot nader onderzoek, en een volledige taalanalyse door een deskundige, die onder voorwaarden onderdeel kan worden van de motivering van een besluit.
Ook experimenteert de IND met spraaktechnologie voor het transcriberen van gehoren en met toepassingen waarmee documenten en dossiers sneller kunnen worden samengevat.
De essentie zit vóór het formele besluit
De meeste AI-toepassingen nemen niet zelfstandig het formele besluit over een aanvraag. De IND benadrukt dat een medewerker daarvoor verantwoordelijk blijft.
Veel werkzaamheden die AI ondersteunt, bevinden zich wel in het proces dat aan zo’n besluit voorafgaat. Het gaat om het vinden en selecteren van informatie, het herkennen van documenten, het samenvatten van dossiers, het verwerken van taal en het ondersteunen van gehoren.
Daarmee raakt AI aan de informatiebasis waarop professionals hun oordeel vormen. Een samenvatting kan informatie weglaten. Een zoekfunctie kan bepaalde bronnen wel en andere niet tonen. Een taalmodel kan een overtuigend antwoord geven dat onvolledig of onjuist is.
Het onderscheid tussen ‘AI beslist’ en ‘de mens beslist’ is daarom te beperkt. De relevantere vraag is welke rol AI speelt bij de totstandkoming van het professionele oordeel.
Van gereedschap naar informatie-infrastructuur
Het architectuurbeeld laat zien dat de verschillende toepassingen steeds meer een samenhangend geheel vormen. Aan de ene kant staan bronnen zoals beleidsstukken, jurisprudentie, dossiers, documenten en opnames van gehoren. Daaroverheen komen generieke AI-assistenten en gespecialiseerde toepassingen voor documentherkenning, taalonderzoek en spraakverwerking. De uitkomsten daarvan worden gebruikt door hoor- en beslismedewerkers, juristen en document- en taaldeskundigen.
Daaronder ontstaat een governancelaag met onder meer de Toetsingscommissie Algoritmen, privacy- en beveiligingsmaatregelen, AI-geletterdheid, menselijke tussenkomst en eisen uit de Europese AI-verordening.
Steeds vaker helpen AI-tools medewerkers om informatie te vinden, samen te vatten en te beoordelen voordat zij zelf tot een oordeel komen. Dat kan werk sneller en overzichtelijker maken. Maar het betekent ook dat de kwaliteit van het systeem steeds belangrijker wordt. Als één van de AI-tools informatie mist, verkeerd samenvat of een bron niet goed weergeeft, kan dat invloed hebben op het uiteindelijke besluit.
Conclusie en reflectie
Het NRC-artikel legt terecht de nadruk op transparantie, registratie en het feit dat Robin en ChatIND al door honderden medewerkers worden gebruikt terwijl de evaluatie nog moet plaatsvinden. De bredere ontwikkeling is echter belangrijker.
De IND beweegt van losse automatisering naar een situatie waarin AI steeds meer onderdelen van de informatieverwerking en professionele voorbereiding ondersteunt. Robin en ChatIND zijn daarvan de meest zichtbare voorbeelden, maar VisualDOC, spraaktechnologie en CELIA laten zien dat de ontwikkeling breder is.
De kernvraag is daarom niet of AI formeel het besluit neemt, maar hoeveel invloed AI krijgt op de informatie waarop dat besluit rust.
Daaruit volgen drie aandachtspunten. Het moet duidelijk zijn waarvoor AI wel en niet mag worden gebruikt. De kwaliteit en fouten van de systemen moeten aantoonbaar en toetsbaar zijn. Menselijke controle moet meer zijn dan formele eindverantwoordelijkheid: medewerkers moeten de AI-uitkomst kunnen begrijpen, aan de hand van de oorspronkelijke bronnen kunnen controleren, fouten kunnen corrigeren en zonder belemmering van het systeem kunnen afwijken. Alleen dan is sprake van betekenisvolle menselijke tussenkomst. Human-in-the-loop gaat daarmee niet alleen over wie uiteindelijk ondertekent, maar over de feitelijke ruimte om zelfstandig een professioneel oordeel te vormen.
De ontwikkeling bij de IND markeert daarmee een mogelijke overgang van digitalisering naar digitale transformatie. Zolang AI vooral bestaande handelingen versnelt, verandert het proces beperkt. Zodra professionals structureel via AI zoeken, samenvatten, analyseren en interpreteren, verandert ook de manier waarop kennis en oordeel tot stand komen. De bestuurlijke opgave komt daarmee steeds meer te liggen bij de vraag welke plaats AI mag innemen tussen bron, professional en besluit.
Update
Na publicatie heeft Rhodia Maas, directeur-generaal van de IND, op LinkedIn verduidelijkt dat Robin en ChatIND in hun huidige vorm niet bedoeld en niet geschikt zijn om besluiten voor te bereiden. Volgens haar gaat het om een proeftuin waarin de ICT-organisatie ervaring opdoet om te leren wat technisch en organisatorisch wel en niet werkt.
Zij onderschrijft daarmee de toelichting van IND-cyberlawyer Jurjen Boorsma, die stelt dat de huidige toepassingen technisch beperkt zijn en niet operationeel worden gebruikt voor dossieranalyse of besluitvoorbereiding. Deze verduidelijking verandert vooral het beeld van de huidige volwassenheid van Robin en ChatIND: het gaat vooralsnog om experimenten, niet om volwaardige toepassingen in het primaire besluitvormingsproces.
De bredere vragen uit dit artikel over transparantie, kwaliteit, gebruiksgrenzen en betekenisvolle menselijke controle blijven daarmee relevant voor de verdere ontwikkeling en eventuele opschaling.
Bronnen
- Digitale Overheid. (2025, 2 mei). Generatieve AI bij de Rijksoverheid: Koers, kansen en kaders. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
- Immigratie- en Naturalisatiedienst. (2026). CELIA – Common European Language Indication and Analysis.
- Immigratie- en Naturalisatiedienst. (2026). EU-subsidies bij de IND: Dit doen we ermee.
- Immigratie- en Naturalisatiedienst. (2026). Hoe gaat de IND om met kunstmatige intelligentie (AI)?
- Immigratie- en Naturalisatiedienst. (2026). VisualDOC.
- Kouwenhoven, A., & Geurts, L. (2026, 17 september). Tweehonderd medewerkers met AI werken zonder dat te melden. NRC.
