De centrale boodschap van presentator John Oliver is dat bodycams weliswaar een nuttig instrument kunnen zijn, maar alleen effectief zijn wanneer er duidelijke regels bestaan over het gebruik, het bewaren en het vrijgeven van de beelden. Zonder zulke regels kan de aanwezigheid van camera’s juist een vorm van schijntransparantie creëren. Oliver laat zien dat bodycams vaak worden gepresenteerd als een technologische oplossing voor problemen rond politiegeweld en publieke controle, terwijl hun effectiviteit in werkelijkheid afhankelijk is van institutionele keuzes en toezicht.

Een eerste beperking ligt in de manier waarop bodycams gebeurtenissen registreren. De camera bevindt zich op het lichaam van de agent en toont slechts een beperkte hoek van de situatie. Daardoor kan belangrijke context buiten beeld blijven. Demonstraties laten zien dat bewegingen of objecten vanuit dat perspectief verkeerd kunnen worden geïnterpreteerd. Ook audio kan een vertekend beeld creëren. In verschillende gevallen roepen agenten tijdens een arrestatie herhaaldelijk “stop resisting”, terwijl beelden vanuit andere hoeken suggereren dat de verdachte nauwelijks weerstand bood. Zulke voorbeelden maken duidelijk dat videobeelden niet automatisch een volledig of objectief verslag opleveren.

Daarnaast blijkt dat bodycams lang niet altijd actief zijn op momenten waarop ze het meest relevant zouden zijn. Veel camera’s staan in een standbymodus die enkele seconden of minuten voorafgaand aan het activeren kan opslaan, maar agenten moeten alsnog zelf op “record” drukken. Onderzoek laat zien dat dit regelmatig niet tijdig gebeurt. Bij incidenten waarbij ernstig geweld werd gebruikt door de politie in Los Angeles bleek bijvoorbeeld dat bijna een kwart van de betrokken agenten hun camera niet op tijd had geactiveerd. Politievakbonden stellen daarbij vaak dat de veiligheid van agenten prioriteit heeft boven het bedienen van apparatuur.

Een ander probleem is de enorme hoeveelheid beeldmateriaal die bodycams genereren. Axon, de grootste leverancier van politiecamera’s in de Verenigde Staten, beheert volgens Oliver meer dan 100 petabyte aan videomateriaal in zijn cloudopslag, wat overeenkomt met duizenden jaren aan high definitionvideo. Het grootste deel daarvan wordt nooit bekeken. Daardoor blijven patronen van problematisch gedrag vaak onopgemerkt. Na de moord op George Floyd bleek bijvoorbeeld dat bodycambeelden eerder al hadden vastgelegd dat Derek Chauvin vergelijkbare nekklemmen gebruikte bij andere arrestaties, onder meer bij een geboeide vrouw en een veertienjarige jongen. Hoewel leidinggevenden toegang hadden tot deze beelden, werd zijn optreden destijds goedgekeurd.

Ook de toegang tot de beelden blijkt een belangrijk knelpunt. Politiediensten bepalen in veel gevallen zelf of en wanneer opnames worden vrijgegeven. Oliver noemt voorbeelden waarbij videobeelden van schietincidenten maanden of zelfs jaren niet openbaar werden gemaakt, ondanks eerdere toezeggingen over transparantie. In New York bleek een belofte om beelden van kritieke incidenten binnen dertig dagen te publiceren slechts in twee van de 380 gevallen te zijn nagekomen. Daarnaast kunnen hoge kosten voor het redigeren van videomateriaal mediaverzoeken effectief blokkeren.

Een illustratief voorbeeld is de zaak van Ronald Greene, een man uit Louisiana die in 2019 stierf na een politieachtervolging. Autoriteiten verklaarden aanvankelijk dat hij door de crash van zijn auto was overleden. Pas nadat bodycambeelden naar de pers waren gelekt, bleek dat agenten hem hadden geslagen, gewurgd en mishandeld. Zelfs in dit geval stonden niet alle camera’s aan en waren sommige microfoons uitgeschakeld, wat het onderzoek bemoeilijkte. De waarheid kwam uiteindelijk niet aan het licht via officiële procedures, maar via een lek.

Deze voorbeelden laten zien dat videobeelden in het huidige toezichtssysteem geen neutrale waarheidsbron vormen. De betekenis van beelden hangt af van wie de camera bedient, wie de data beheert en wie bepaalt wat zichtbaar wordt. Dat inzicht sluit aan bij een bredere discussie over technologie en bewijs in een digitale samenleving.

Eerder schreef ik bijvoorbeeld over hoe opsporings en surveillancetechnologie binnen organisaties als ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement) de machtsbalans tussen staat en burger kan verschuiven wanneer democratische controle achterblijft.

Interessant genoeg raakt dit ook aan een thema dat centraal staat in de BBC serie The Capture, waarvan gisteravond het derde seizoen begon. In het nieuwe seizoen wordt een nieuw type beveiligingscamera geïntroduceerd, de zogeheten Carey-cam. Dit systeem werkt met twee lenzen: één die verbonden is met het netwerk en één die volledig offline blijft. Door de beelden van beide lenzen te vergelijken kan worden vastgesteld of videobeelden digitaal zijn aangepast of gemanipuleerd. In de serie wordt dit gepresenteerd als een poging om een fundamenteel probleem op te lossen: als beelden gemanipuleerd kunnen worden, moet er een methode bestaan om te controleren of wat een camera toont ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Hoewel dit fictie is, raakt het aan dezelfde vraag die Oliver impliciet stelt: hoe betrouwbaar zijn camerabeelden eigenlijk wanneer de systemen eromheen door mensen worden beheerd?

De aflevering van Last Week Tonight leidt daarom tot een bredere conclusie. Bodycams, en camera’s in het algemeen, kunnen een rol spelen in bewijsvoering en toezicht, maar technologie op zichzelf garandeert geen transparantie. Daarvoor zijn duidelijke regels nodig over wanneer camera’s moeten worden geactiveerd, hoe beelden worden opgeslagen en wie toezicht houdt op het gebruik ervan. Oliver pleit onder meer voor automatische activatie van camera’s bij bepaalde handelingen, verplichte opslag en systematische controle van beelden, en onafhankelijk toezicht op publicatie van beeldmateriaal. Zolang die voorwaarden ontbreken, blijft publieke controle vaak afhankelijk van omstanders die incidenten met hun telefoon filmen.

De discussie over bodycams laat daarmee zien dat technologische oplossingen voor veiligheidsvraagstukken vaak complexer zijn dan ze op het eerste gezicht lijken. Camera’s kunnen gebeurtenissen zichtbaar maken, maar transparantie ontstaat uiteindelijk niet door technologie alleen. Ze vereist institutionele regels, onafhankelijk toezicht en een kritische omgang met het bewijs dat beelden lijken te leveren.

Bronnen:

• Derksen, M. (2026, 28 januari). Hoe ICE-technologie de democratische rechtsstaat onder druk zet. Koneksa Mondo.
• Derksen, M. (2026, 9 maart). Twijfel als uitgangspunt: een sterke start van seizoen drie van The Capture. Koneksa Mondo.
• Last Week Tonight with John Oliver. (2026, 2 maart). Police Body Cameras [Television segment]. HBO.
• Mahdawi, A. (2026, 2 maart). John Oliver on police body cameras: ‘Transparency is not the same as accountability’. The Guardian.