Van programma naar structuur: de weg naar de huidige aanpak
In de ochtend werd ik door Marjanke en haar collega’s Liz, Sander en Thomas meegenomen in waar UWV nu staat met innovatie.

De huidige innovatieaanpak is het resultaat van een meerjarige ontwikkeling:

• In 2023 is UWV het reeds bestaande Programma Innovatie steeds meer gaan professionaliseren richting wat vandaag de UWV Innovatiehub heet, mede op basis van advies van Deloitte. In deze eerste fase lag de nadruk op het creëren van een gedeeld fundament voor innovatie binnen de organisatie. Er werd ingezet op het versterken van het innovatieklimaat via trainingen en programma’s, met als uitgangspunt dat innovatie niet iets van enkelen moest zijn maar breder in de organisatie kon landen. Tegelijkertijd vond een inventarisatie plaats van bestaande innovatieplekken en -initiatieven. Die inventarisatie maakte zichtbaar dat er al veel gebeurde, maar ook dat initiatieven versnipperd waren en sterk verschilden in aanpak, schaal en doel.
• In 2024 verschoof het accent van activeren naar structureren. Diverse innovatieclubs binnen UWV werkten gezamenlijk aan het ontwikkelen van kaders voor een centrale Innovatiehub. In deze periode werd ook de UWV Innovatieboard opgezet. Daarmee ontstond voor het eerst expliciete governance voor innovatie, waarin niet alleen ruimte was voor ideeën en experimenten maar ook voor het maken van keuzes over prioriteiten, samenhang en voortgang. Deze fase markeerde de overgang naar een meer gezamenlijke en richtinggevende manier van werken.
• In 2025 is de innovatiehub formeel ingericht. Er werd een duidelijke fundering gelegd met één centrale plek voor innovatie, helder opdrachtgeverschap vanuit het Strategie-, Beleid- en Kenniscentrum (SBK) en de invoering van het hub-and-spokes-model in de praktijk. Ook werd in deze periode het portfolioproces ingericht, met de ambitie om organisatie breed inzicht te creëren, explicieter keuzes te maken en versnelling aan te brengen in de doorstroom van initiatieven. Innovatie werd daarmee onderdeel van de reguliere sturing van UWV.

Terugkijkend wordt duidelijk hoe groot deze verschuiving is geweest. Waar innovatie eerder was verdeeld over negentien losse clubjes, elk met een eigen aanpak en taal, is nu bewust gewerkt aan één gedeelde structuur, een gezamenlijke manier van werken en heldere governance. Innovatie wordt sindsdien niet langer ad hoc beoordeeld, maar geplaatst in een breder samenhangend geheel van initiatieven en keuzes.

De innovatiehub heeft vier samenhangende hoofdtaken: innoveren, inspireren, verbinden en verkennen. Daarmee is expliciet gemaakt dat innovatie niet alleen gaat over het ontwikkelen van nieuwe oplossingen maar ook over het stimuleren van een innovatieve manier van denken, het verbinden van mensen en initiatieven binnen en buiten de organisatie en het verkennen van relevante trends en ontwikkelingen voor de toekomst van de dienstverlening.

Tegelijkertijd zijn in 2025 strategische kansgebieden benoemd die richting geven aan de innovatieagenda:

• Het eerste richt zich op het versterken van mentale gezondheid, waarbij UWV een actieve rol wil spelen in het bevorderen van de mentale gezondheid van burgers tijdens hun werkende leven en bij arbeidsgeschiktheid.
• Het tweede betreft het aanbieden van meer op maat gemaakte dienstverlening, waarbij persoonlijke ondersteuning beter aansluit op de specifieke situatie en behoeften van cliënten en werkgevers.
• Het derde richt zich op het creëren van ruimte voor mensgericht werken door automatisering en vereenvoudiging, zodat medewerkers meer tijd en aandacht kunnen besteden aan de cliënt.

Deze ontwikkellijn laat zien hoe UWV stap voor stap is toegegroeid naar de huidige centrale innovatieaanpak.

De essentie van de nieuwe innovatieaanpak
Wat opvalt bij UWV is de duidelijke keuze om innovatie te positioneren als een structureel onderdeel van de organisatie en dienstverlening. Innovatie is expliciet verbonden met de bredere strategie 2025–2030, waarin menselijke maat, vereenvoudiging, digitalisering en samenwerking centraal staan. Daarmee is innovatie geen doel op zich maar een middel om de dienstverlening aan cliënten en werkgevers uitvoerbaar te houden in een steeds complexere context.

De innovatiehub vormt het hart van deze aanpak. Als centraal team ondersteunt zij de organisatie bij het ontwikkelen, verbinden en beoordelen van innovatie-initiatieven. Dat gebeurt via een hub-and-spokes-model, waarbij de hub samenwerkt met innovatiepartners in divisies en andere organisatieonderdelen. De innovatieboard fungeert als bestuurlijk knooppunt. Hier worden initiatieven besproken en beoordeeld aan de hand van vier vaste perspectieven: wenselijkheid, haalbaarheid, verantwoord en levensvatbaarheid. Deze vier lenzen maken expliciet op basis waarvan keuzes worden gemaakt en ondersteunen het vermogen om niet alleen te starten, maar ook tijdig te stoppen.

Kenmerkend is de expliciete manier van werken van idee naar toepassing. Initiatieven doorlopen herkenbare fasen waarin eerst wordt verkend welk probleem wordt opgelost, daarna wordt geëxperimenteerd en getest en pas in een latere fase wordt gekeken naar opschaling en adoptie in de reguliere organisatie. Tussen deze fasen liggen vaste beslismomenten waarin wordt beoordeeld of een initiatief voldoende waarde en perspectief heeft om door te gaan. Innovatie is daarmee geen lineair proces, maar een lerende manier van werken waarin aannames worden getoetst, bijgesteld of losgelaten. Zodra een oplossing voldoende is uitgewerkt en bewezen, verschuift het eigenaarschap van de Innovatiehub naar de lijnorganisatie, zodat innovatie onderdeel wordt van het dagelijks werk.

Deze manier van werken sluit aan bij principes die ik eerder beschreef in mijn blog over succesvol innoveren. De way of working van UWV sluit hier goed op aan: een samenhangend kader waarin leren, beslissen en organiseren met elkaar zijn verbonden. Innovatie is ingebed in portfoliosturing en kwartaalritmes, waardoor inzichtelijk wordt welke initiatieven bijdragen aan strategische doelen en welke (nog) niet.

Concrete voorbeelden uit de praktijk
Tijdens de gesprekken waarbij we nadrukkelijk hebben stilgestaan bij de data en AI-strategie van UWV, kwamen verschillende voorbeelden voorbij die laten zien hoe innovatie bij UWV nu nog vooral gericht is op verbetering van bestaande processen en ondersteuning van medewerkers. Zo is er de Klare Taal-tool, die redacteuren helpt om brieven en webteksten begrijpelijker te maken voor cliënten. Ook werd gesproken over digitale kennisassistenten die medewerkers ondersteunen bij het beantwoorden van vragen, en over rolinnovaties zoals cliëntondersteuners of hosts op locaties, die mensen helpen hun weg te vinden in complexe situaties.

Daarnaast werd toegelicht hoe UWV experimenteert met data en generatieve AI, voorlopig uitsluitend in afgeschermde en beveiligde omgevingen zonder herleidbare persoonsgegevens. Het doel is vooral om te leren hoe deze technologie verantwoord kan worden ingezet zodra de kaders dat toelaten. De meeste initiatieven richten zich daarbij op het verbeteren van bestaande processen, rollen en hulpmiddelen binnen het huidige stelsel.

Conclusies en reflecties
De dagstage maakte duidelijk dat UWV een duidelijke stap heeft gezet richting een centrale en samenhangende innovatieaanpak. Ik ben onder de indruk van de manier waarop innovatie is verbonden aan strategie, governance en concrete besluitvorming. De introductie van de innovatiehub en de innovatieboard, onder verantwoordelijkheid van het bestuur en de centrale programmaorganisatie, zorgt voor meer helderheid, een gezamenlijke taal en expliciete keuzes.

Tegelijkertijd valt het op dat deze innovatieaanpak vooral gericht is op aangrenzende innovatie (horizon 2) en disruptieve innovatie (horizon 3), waarbij het belangrijk is om deze in de context van een grote uitvoeringsorganisatie met wettelijke taken te plaatsen. Dit roept de vraag op hoeveel ruimte er op de langere termijn is voor meer écht radicale vernieuwing, zoals fundamentele herontwerpen of systeemtransformaties.

Al met al laat UWV zien hoe een grote publieke organisatie innovatie kan organiseren zonder het los te zingen van de dagelijkse praktijk. De uitdaging voor de komende jaren zal zijn om deze structuur niet alleen te gebruiken voor optimalisatie, maar ook voldoende ruimte te houden voor echte vernieuwing wanneer dat nodig blijkt.

Nogmaals dank voor de uitnodiging Marjanke, en dank aan alle collega’s die ik deze dag heb mogen spreken.

Bronnen

• Derksen M. (2019). Succesvol innoveren: van design thinking tot lean startup en agile.
• Derksen M. (2025). Van duizend bloemen naar gedeelde kaders: innovatie binnen de Rijksoverheid in transitie
• Derksen, M. (2026). Persoonlijke notities dagstage Innovatiehub UWV, 14 januari 2026.
• UWV (2024). UWV jaarplan 2025. Amsterdam: UWV.
• UWV (2025). Strategie 2025–2030. Amsterdam: UWV.