De term ‘verwarde personen’ kreeg landelijke bekendheid na enkele ernstige incidenten en een sterke stijging van politiemeldingen vanaf 2011. Sinds 2015 volgden landelijke actieprogramma’s en bestuurlijke afspraken om escalaties te voorkomen en de samenwerking te verbeteren. Toch blijft het vraagstuk hardnekkig.

De kern van het fenomeen is dat ‘verwarde personen’ geen medische diagnose is, maar een registratieterm van de politie. Sinds de invoering van de landelijke code E33 in 2011 worden incidenten geregistreerd als “overlast door een verward of overspannen persoon”. Het gaat om meldingen, niet om unieke personen. Eén persoon kan meerdere keren per jaar in beeld komen. Een relatief kleine groep veroorzaakt een groot deel van de herhaalde meldingen.

Het aantal geregistreerde incidenten steeg van ongeveer 40.000 in 2011 naar 141.724 in 2023 en circa 168.960 in 2025. Tegelijk daalde het totale aantal misdrijven in dezelfde periode. Ook het aantal crisisbeoordelingen in de geestelijke gezondheidszorg nam niet in gelijke mate toe. Dit wijst erop dat de stijging niet uitsluitend samenhangt met ernstige psychiatrische aandoeningen, maar ook met veranderde registratie, meldingsbereidheid en maatschappelijke druk.

De context is breder dan individuele problematiek. Tussen 2008 en 2019 nam het aantal klinische GGZ-bedden met ongeveer 30 procent af. In 2025 stonden ruim 100.000 mensen op een wachtlijst voor de GGZ, met een gemiddelde wachttijd van 24 weken. Begin 2024 waren circa 33.000 mensen dakloos. Door woningtekorten stokt de uitstroom uit opvang en beschermd wonen. Daardoor wonen meer mensen met complexe ondersteuningsvragen zelfstandig in wijken waar begeleiding niet altijd beschikbaar is.

In deze ontwikkeling spelen woningcorporaties een centrale, maar vaak onderschatte rol. Zij beheren het grootste deel van de sociale huurvoorraad en huisvesten relatief veel mensen met psychische kwetsbaarheid, schulden of verslavingsproblematiek. Corporatiemedewerkers signaleren vervuiling van woningen, oplopende huurachterstanden, burenconflicten of dreigende situaties vaak als eersten. Toch hebben zij geen zorgmandaat en geen toegang tot medische informatie. In beleid en wetgeving worden zij meestal niet als structurele partner in zorg- en veiligheidsketens gepositioneerd. Daarmee ontstaat een blinde vlek: de partij die het vroegst signaleert, is niet structureel verankerd in gegevensdeling en casusregie.

Concrete voorbeelden: een huurder met een psychose veroorzaakt ’s nachts overlast, een bewoner met schulden en verslaving reageert agressief bij dreigende ontruiming, een alleenstaande man vervuilt zijn woning ernstig zonder begeleiding. Omwonenden bellen de politie, omdat die altijd bereikbaar is. De politie fungeert daarmee als laatste vangnet voor situaties die in de kern zorg- of ondersteuningsvragen zijn.

Het is inmiddels duidelijk dat dit soort vraagstukken niet alleen meer of beter werk vragen, maar vooral een andere manier van organiseren. Het fenomeen ‘verwarde personen’ vertoont kenmerken van wat in de bestuurskunde een wicked problem wordt genoemd: een vraagstuk dat zo verweven is met zorg, wonen, veiligheid, armoede en maatschappelijke opvang dat het zich niet laat ontrafelen in afzonderlijk oplosbare delen. Er is geen duidelijke eigenaar en geen eenduidige eindverantwoordelijke. Juist daardoor schuiven verantwoordelijkheden tussen domeinen en ontstaat fragmentatie in beleid en uitvoering.

Internationale vergelijking laat zien dat veel landen worstelen met dezelfde vraag: hoe organiseer je samenwerking en gegevensdeling zonder rechten te schenden? Het Verenigd Koninkrijk werkt met wettelijke grondslagen en vaste triageprotocollen. Finland investeerde via Housing First structureel in huisvesting en ondersteuning, wat leidde tot een sterke daling van langdurige dakloosheid. Uit internationale vergelijking blijkt dat woningcorporaties in de onderzochte landen doorgaans signalerend betrokken zijn, maar zelden wettelijk verankerd als volwaardige partner in structurele multi-agency-gegevensdeling. Ook daar zijn zij vaak signalerend, maar niet leidend. In Nederland biedt de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS), die in 2025 in werking is getreden, een expliciete grondslag voor gegevensdeling binnen zorg- en veiligheidshuizen, maar woningcorporaties zijn daarin beperkt gepositioneerd.

De belangrijkste conclusie is dat het fenomeen ‘verwarde personen’ geen afzonderlijk veiligheidsprobleem is, maar een samenloop van zorgtekorten, woningmarktdruk en bestuurlijke fragmentatie. De politie wordt zichtbaar in de cijfers, maar is niet de oorzaak van de problematiek. Woningcorporaties bevinden zich in de frontlinie van signalering en leefbaarheid, zonder dat hun positie structureel is verankerd.

Aanbevelingen richten zich op drie lijnen:

• Ten eerste is onderscheid nodig tussen lichte, eenmalige meldingen en zware, herhaalde casussen die langdurige begeleiding vragen. Juist bij die laatste groep kan vroegsignalering het verschil maken. Door signalen van huurachterstand, zorgmijding of burenconflicten serieus en gezamenlijk op te pakken, kan escalatie vaak worden voorkomen. Gerichte triage en tijdige interventie verminderen herhaalde meldingen en verlagen de druk op politie en crisiszorg.
• Ten tweede zijn structurele investeringen nodig in ambulante GGZ, kortere wachttijden en stabiele woonplekken met passende begeleiding. Wonen is geen sluitstuk van zorg, maar een voorwaarde voor herstel. Internationale ervaringen met Housing First laten zien dat investeren aan de voorkant leidt tot minder dakloosheid, minder crisisopnames en minder acute politie-inzet. Preventie is niet alleen menselijker, maar ook verstandiger georganiseerd.
• Ten derde is duurzame samenwerking nodig met duidelijke regie, vaste overlegstructuren en proportionele gegevensdeling binnen wettelijke kaders. Dat vraagt om meer dan goede intenties. Het vraagt om helder eigenaarschap, aanspreekbaarheid en bestuurlijke keuzes. In die samenwerking verdienen woningcorporaties een expliciete en structurele positie. Zij zijn vaak de eersten die zien dat het niet goed gaat, maar hebben nu zelden de formele rol of informatiepositie om tijdig te kunnen handelen. Wie vroeg signaleert, moet ook vroeg kunnen aansluiten bij besluitvorming en opvolging.

Investeren in deze drie lijnen levert concrete baten op: minder crisismeldingen en huisuitzettingen, minder langdurige dakloosheid, lagere druk op politie en spoedzorg en meer stabiliteit in wooncomplexen. Op langere termijn betekent dit lagere maatschappelijke kosten en een grotere kans dat mensen met psychische of sociale kwetsbaarheid duurzaam zelfstandig kunnen wonen.

Tot slot verdient ook de taal aandacht. De term ‘verwarde personen’ is breed en kan stigmatiserend werken. Het helpt om preciezer te spreken over psychische crisis, dementie, verslaving of sociale ontwrichting. Taal doet ertoe, zeker wanneer zij richting geven aan beleid en publieke beeldvorming.

Als we erkennen dat dit een complex en gedeeld vraagstuk is, dan vraagt dat om tijdige ondersteuning, duidelijke regie en het expliciet versterken van de rol van woningcorporaties in het zorg- en veiligheidsdomein. Zonder die erkenning blijft de druk op wijken, politie en zorg bestaan — en blijven we vooral reageren, in plaats van voorkomen.

Bronnen

• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2018). Verward gedrag nader bekeken: analyse van E33 en E14 meldingen in de politieregistratie. RIVM.
• Aedes. (2019). Corporatiemonitor woonoverlast 2019. Aedes.
• Trimbos-instituut. (2020). Landelijke monitor ambulantisering en hervorming langdurige GGZ. Trimbos-instituut.
• OECD. (2021). Finland’s zero homeless strategy: lessons from a success story. OECD Publishing.
• Rijksoverheid (2024), Inwerkingtreding Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WSG).
• Koekkoek, B. (2024). Factsheet verward/onbegrepen gedrag. Politieacademie & Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.
• Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2024). Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS). Staatsblad 2024, 198.
• Stuurgroep Zorg en Veiligheid. (2024). Met zorg aangepakt! Blik op 2030: landelijk kader zorg- en veiligheidshuizen.
• Centraal Bureau voor de Statistiek. (2025). 33 duizend mensen dakloos begin 2024. CBS.
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2025). Uit balans: interdepartementaal beleidsonderzoek mentale gezondheid en GGZ.
• Nederlandse Zorgautoriteit. (2025). Stand van de zorg 2025: geestelijke gezondheidszorg. NZa.
• Nationale Politie. (2026). Jaarcijfers 2025: nieuwe oplossingen nodig voor veranderende criminaliteit. Nationale Politie.
• Binnenlands Bestuur. (2026, 13 januari). Recordaantal incidenten met verwarde personen.
• Van Dongen, M. (2026, 13 januari). Politie en OM dringen aan op forse investeringen in ‘verouderde, kwetsbare’ ict: ‘Het kan niet langer zo’. De Volkskrant.