In de zomer van 1967 ving Ed van der Elsken (1925-1990) de tijdgeest van vrijheid, liefde en hoop meesterlijk in zijn iconische en inmiddels wereldberoemde foto Beethovenstraat 1967. Op een zonnige dag zag hij drie jonge vrouwen de Beethovenstraat in Amsterdam oversteken, ter hoogte van de kruising met de Jan van Eijckstraat (Google Maps). Hij aarzelde niet en maakte de foto die het beeld van Amsterdam in de sixties, letterlijk en figuurlijk, voorgoed bepaalde. Zelf voorzag hij de foto van de tekst: ‘Tofachtige, prachtige winkelmeisjes of kantoormeisjes of zo, in hun lunchpauze. In de Beethovenstraat of all places, in Amsterdam.’ (bron: de Volkskrant).
Maar wie zijn deze vrouwen? Drie vriendinnen? Collega’s? Heeft het leven hun gebracht wat die mooie, zonnige dag en dat magische tijdperk vol beloftes in zich hadden? En weten zij eigenlijk welke impact zij hadden en nog steeds hebben op de beeldvorming van de sixties?

De vermoedelijke choreografie van de foto van de drie jonge vrouwen: het begon met de oversteek en pas daarna volgden nog drie opnamen van de meisjes op de stoep.
Eind 2011 vindt het Nederlands Fotomuseum nog onbekende dia’s in het archief van Ed van der Elsken die deel uitmaken van de serie Beethovenstraat 1967. De opgedoken foto’s inspireren filmmaker Bahram Sadeghi om samen met Dikla Zeidler een documentaire te maken over Beethovenstraat 1967, waarin zij op zoek gaan naar de drie vrouwen en de ‘geest’ van de sixties. Op dat moment heeft Sadeghi al een van de drie vrouwen gevonden. Ze woont in Noord-Holland, maar herinnert zich de andere twee niet. Daarom gaat de zoektocht verder, via flyers en de media. Sadeghi verwacht dan nog dat de documentaire eind 2012 gereed zal zijn.
Het lukt de filmmakers helaas niet de documentaire af te maken. Ze bieden Beethovenstraat 1967 aan op CineCrowd.nl, de website van de non-profitstichting CineCrowd, waar filmmakers hun ideeën kunnen presenteren en pitchen aan het publiek. De crowdfunding loopt tot en met 13 december 2013. Om het project onder de aandacht te brengen doet Gerrit Jan Wolffensperger, oud-politicus en een goede bekende van Ed van der Elsken, een video-oproep. Die is inmiddels offline. Het project heeft op dat moment ook een Facebookpagina, die eveneens offline is.
Wanneer eind 2013 blijkt dat de filmmakers de benodigde 28.000 euro niet hebben opgehaald en de teller blijft steken op 20.000 euro, verdwijnt het plan voor de documentaire in de ijskast. Dat schrijft NRC in 2014 in het artikel ‘Niet alles valt te crowdfunden’.
Dat de ‘nieuwe’ foto’s pas in 2011 zijn gevonden, is overigens niet zo vreemd. Het archief van Ed van der Elsken bestaat uit 150.000 negatieven en dia’s en maakt deel uit van de 150 archieven van bekende en onbekende fotografen die het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam beheert. Eind 2015 start het museum met het grootste fotorestauratieproject uit de Nederlandse geschiedenis: de restauratie van circa 45.000 kleurendia’s van Ed van der Elsken. De dia’s zijn door vocht in zijn woonhuis aangetast door schimmel en dreigen verloren te gaan. Die zomer presenteert het Nederlands Fotomuseum de eerste resultaten van het restauratieproject. Van 6 mei tot en met 31 december 2016 is in het museum de tentoonstelling De Collectie belicht door Eddy Posthuma de Boer te zien, waarin fotograaf Posthuma de Boer zijn persoonlijke keuze uit de Avenue-series van Ed van der Elsken presenteert. Posthuma de Boer en Van der Elsken waren jarenlang bevriend en maakten vanaf het midden van de jaren zeventig allebei reisreportages voor Avenue.
Hoewel Beethovenstraat 1967 niet in Avenue is verschenen, besteedt Posthuma de Boer wel aandacht aan de foto. Hij noemt haar ‘Het ballet van Ed’. Want hoe krijg je drie meiden zo in de pas, vraagt hij zich af. Ook vraagt hij zich af wat Ed van der Elsken in de Beethovenstraat deed. Volgens Posthuma de Boer zijn er twee mogelijkheden. Of hij ging op bezoek bij collega Paul Huf, die in die straat woonde, of hij kwam bij zijn schoonmoeder, fotografe Louise van der Veen. Zij woonde om de hoek, in de Gerrit van der Veenstraat. Die straat was vernoemd naar haar echtgenoot, de in de oorlog gefusilleerde verzetsheld.
Met enige regelmaat duikt de foto Beethovenstraat 1967 weer op en telkens keren dezelfde vragen terug. Wie zijn deze vrouwen? Drie vriendinnen? Collega’s? Heeft het leven hun gebracht wat die mooie, zonnige dag en dat magische tijdperk vol beloftes in zich hadden? En weten zij eigenlijk welke impact zij hadden en nog steeds hebben op de beeldvorming van de sixties?
2 reacties
Een studie naar vermeende waarheidsgetrouwheid, betekenisvorming en betekenisverschuiving in de foto’s van Ed van der Elsken, een Bachelorwerkstuk Fotografie van Tessa Kalsbeek (pdf).
Het moet tegen het eind van 2001 zijn geweest dat Laurence Brun voor het eerst merkte dat een bijna dertig jaar oude foto die ze had genomen van drie vrouwen in Kabul massaal op internet werd gedeeld. ‘Het had te maken met de Amerikaanse invasie in Afghanistan in november van dat jaar, die toevallig samenviel met de periode waarin steeds meer mensen toegang tot internet kregen.’
Een artikel van Bahram Sadeghi in de Volkskrant over drie jonge studenten in korte rok in Kabul, 1972 met verwijzing naar deze blog.