Afgelopen week luisterde ik naar Nooit meer slapen waarin Femke van der Laan een interessant gesprek heeft met Marleen Stikker, oprichter en directeur van Waag Futurelab. Ze vertelt hoe we de controle over onze digitale wereld steeds meer uit handen hebben gegeven aan een handvol grote Amerikaanse technologiebedrijven. Bedrijven die bepalen welke berichten we te zien krijgen, wat er met onze gegevens gebeurt en hoe we met elkaar in contact blijven. Niet alleen wij als gebruikers zijn daarvan afhankelijk geworden, maar ook nieuwsorganisaties en culturele instellingen. Volgens Stikker is het hoog tijd om daar verandering in te brengen.
Met Oso Social ontwikkelt Waag Futurelab samen met Eurosky een alternatief voor de grote sociale mediaplatforms. Het is geen nieuw, afgesloten netwerk, maar een Nederlandse toegangspoort tot het open sociale web, gebaseerd op hetzelfde protocol als Bluesky. Gebruikers krijgen meer controle over wat ze zien en kunnen hun gegevens en volgers in principe meenemen als ze overstappen naar een andere aanbieder. Sinds 23 oktober 2026 is Oso Social publiek te testen. Waag onderzoekt samen met nieuwsorganisaties als de Volkskrant, NU.nl, Follow the Money en De Correspondent hoe zij via open sociale media weer rechtstreeks contact kunnen onderhouden met hun lezers. Stikker benadrukt dat zo’n alternatief vooral aantrekkelijk en gemakkelijk te gebruiken moet zijn. Kritiek op Big Tech alleen is niet genoeg: je moet laten zien dat het anders kan.
Achter deze aanpak zit een bredere overtuiging: technologie is niet neutraal, maar wordt gevormd door menselijke keuzes, waarden en belangen. Algoritmes en digitale platforms bepalen mede hoe we communiceren, welke informatie we ontvangen en wie daar invloed op heeft. Daarom moeten we volgens Stikker kunnen begrijpen en controleren hoe technologie werkt en wie de regels bepaalt. Europese wetgeving helpt daarbij, maar uiteindelijk moeten we ook zelf investeren in digitale voorzieningen waarover we als samenleving zeggenschap hebben.
Diezelfde zorgen heeft Stikker over kunstmatige intelligentie. We worden steeds afhankelijker van Amerikaanse AI-bedrijven, terwijl hun taalmodellen invloed hebben op hoe we informatie verwerken en beslissingen nemen. Ze pleit daarom voor publieke alternatieven, zoals GPT-NL, en voor duidelijke democratische afspraken over de ontwikkeling en toepassing van AI. Daarbij moeten we volgens haar ook kijken naar de maatschappelijke en ecologische kosten, in plaats van uitsluitend naar economische groei en arbeidsproductiviteit.
Ik ben het wel eens met Stikker dat we niet zomaar hoeven te accepteren hoe technologie nu werkt. We maken die immers zelf, dus we kunnen het ook anders doen. Maar dan moeten we niet blijven hangen in kritiek, maar samen aan betere alternatieven werken. Zoals Stikker zegt: ‘Klagen heeft geen zin. Zelf maken is het antwoord.’
Bronnen
- VPRO. (2026, 5 november). Marleen Stikker in Nooit meer slapen.
- Waag Futurelab. (2026, 2 juli). Waag bouwt aan open socials met oso.social.
- Waag Futurelab. (2026, 23 oktober). Waag Futurelab lanceert met oso.social een social mediaplatform waar de samenleving zelf de regels bepaalt.
2 reacties
Met Oso Social ontwikkelt Waag Futurelab samen met Eurosky een alternatief voor de grote sociale mediaplatforms. We hebben Eurosky beschikbaar in de EU, waarom niet dit platform aanpassen naar een nieuwe operationele structuur?
We krijgen nu een versnippering van namen en diensten in de EU tegenover de grote platformen van X en Meta. Een platform bouwen met een hele sterke moderatie op AI content, desinformatie, haat, polarisatie.
Dat is ook een vraag die ik zojuist op Bluesky heb gesteld aan Marleen.
Voor zover ik het nu heb begrepen gebruiken ze hetzelfde protocol en is de data daarmee straks uitwisselbaar en ook mee te nemen naar een ander platform als je dat zou willen.