Babel of Jeruzalem
De paus gebruikt twee Bijbelse beelden als leidraad: de bouw van de Toren van Babel en de herbouw van Jeruzalem onder Nehemia. Babel staat voor centralisatie, uniformiteit en de menselijke neiging macht op te bouwen zonder morele begrenzing. Jeruzalem symboliseert samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid en gemeenschap. Vanuit die tegenstelling beschrijft Magnifica Humanitas twee mogelijke richtingen voor de digitale samenleving: technologie als instrument van dominantie of technologie als middel om menselijke autonomie, verbondenheid en het gemeenschappelijk goed te ondersteunen.

Een centraal thema is de vraag hoe menselijke waarde wordt begrepen in een samenleving die steeds sterker draait om efficiëntie, voorspelling en optimalisatie. Volgens de paus mag de waarde van een mens nooit afhangen van prestaties, economische bruikbaarheid of meetbare output. De tekst waarschuwt dat digitale systemen mensen reduceren tot datasets, gedragsprofielen en productiviteitsmetingen. Menselijke waardigheid hoeft volgens de paus “niet verworven of verdiend te worden”, maar is intrinsiek. Daarmee verzet hij zich tegen een technocratische logica waarin menselijke waarde vooral wordt gekoppeld aan prestaties en efficiëntie.

Macht, infrastructuur en ongelijkheid
Vanuit die analyse richt de encycliek zich op de concentratie van digitale macht. De paus erkent dat AI toepassingen kan hebben in gezondheidszorg, onderwijs, wetenschap en communicatie, maar waarschuwt tegelijk voor de groeiende invloed van staten en technologiebedrijven op data, algoritmen en infrastructuren. Volgens de tekst dreigen daardoor nieuwe vormen van afhankelijkheid en uitsluiting te ontstaan. Digitale infrastructuren bepalen in toenemende mate onder welke voorwaarden mensen werken, communiceren en deelnemen aan de samenleving.

De encycliek koppelt AI expliciet aan bredere economische verschuivingen waarin platformbedrijven, dataverzameling en digitale infrastructuren centraal staan. Technologische vooruitgang kan sociale ongelijkheid vergroten wanneer toegang tot kennis, infrastructuur en economische voordelen ongelijk verdeeld blijft. Daarmee sluit de tekst aan bij eerdere katholieke kritiek op concentratie van economische macht en technocratisch bestuur. Zoals computerwetenschapper Tim Brys in NRC opmerkt, draait de sociale leer van de Kerk uiteindelijk om het principe dat mensen nooit het middel mogen worden voor economische of technologische doelen.

Arbeid en onderwijs
In het hoofdstuk over arbeid beschrijft de paus AI als onderdeel van een “vierde industriële revolutie”. Hij waarschuwt dat automatisering werknemers niet alleen kan vervangen, maar hen ook kan dwingen zich voortdurend aan te passen aan het tempo en de logica van machines. Nieuwe vormen van werk zijn volgens de encycliek niet automatisch betere vormen van werk. Technologie mag mensen bevrijden van gevaarlijk of repetitief werk, maar mag niet uitsluitend worden ingezet om kosten te verlagen of winst te maximaliseren. Werk heeft volgens de paus niet alleen economische betekenis, maar ook sociale, culturele en menselijke waarde. De encycliek roept dan ook op tot bescherming en hertraining van werknemers die door AI worden geraakt.

Ook onderwijs krijgt een prominente plaats. Scholen en universiteiten moeten volgens de paus plaatsen blijven waar mensen leren nadenken, vragen stellen en waarheid zoeken. Afhankelijkheid van geautomatiseerde systemen kan ertoe leiden dat kritisch denken verzwakt en menselijke oordeelsvorming minder belangrijk wordt gevonden. Daarom pleit hij voor een nieuwe “educational alliance” waarin digitale vaardigheden samengaan met ethische reflectie en menselijke vorming. De encycliek waarschuwt bovendien voor schadelijke of misleidende AI-gegenereerde inhoud waarmee kinderen online worden geconfronteerd, variërend van desinformatie tot gewelddadige en hypergeseksualiseerde content.

Communicatie, democratie en oorlog
Communicatie en waarheid vormen een ander belangrijk thema. De paus spreekt over de noodzaak van een “ecologie van communicatie”, waarin transparantie, journalistieke verificatie en kritisch denken centraal staan. Volgens de encycliek sturen algoritmische systemen publieke aandacht door zichtbaarheid te manipuleren. Dat noemt de paus een “architecture of visibility”, waarbij digitale platformen bepalen welke informatie zichtbaar wordt en welke stemmen verdwijnen. Dat kan democratische processen onder druk zetten en bijdragen aan polarisatie, desinformatie en manipulatie.

Ook sociale rechtvaardigheid krijgt een digitale dimensie. De paus noemt migranten, vluchtelingen en ontheemden een “lakmoesproef” voor de manier waarop samenlevingen omgaan met menselijke waardigheid. Volgens hem laat de omgang met kwetsbare groepen zien of een samenleving vooral door angst of solidariteit wordt gestuurd. De tekst koppelt dit aan digitale ongelijkheid en waarschuwt dat technologische ontwikkeling nieuwe vormen van uitsluiting kan versterken wanneer toegang tot infrastructuur, informatie en economische kansen ongelijk verdeeld blijft.

Een belangrijk onderdeel van de encycliek gaat over oorlog en militarisering. De paus stelt dat AI het risico vergroot dat geweld sneller, afstandelijker en minder zichtbaar wordt georganiseerd. Hij bekritiseert de ontwikkeling van autonome wapensystemen en de normalisering van permanente geopolitieke competitie. “No algorithm can make war morally acceptable.” Volgens de encycliek verandert AI niets aan het morele karakter van oorlog, maar kan het conflict onpersoonlijker maken en de drempel voor geweld verlagen. In NRC verwoordt techspecialist Robert Ballecer die zorg als volgt: technologie kan het besef van morele verantwoordelijkheid verzwakken doordat menselijke keuzes verder verwijderd raken van hun gevolgen.

Een sociale leer voor het AI-tijdperk
Met Magnifica Humanitas plaatst paus Leo XIV AI nadrukkelijk binnen een bredere maatschappelijke en morele traditie. Hij wijst zowel technologisch optimisme als doemdenken af en benadrukt dat de centrale vraag niet is wat AI kan, maar welke plaats de mens behoudt in een samenleving die steeds meer processen automatiseert. Technologie moet de mens dienen en mag menselijke autonomie en verantwoordelijkheid niet ondergeschikt maken aan economische en politieke machtsconcentratie. Tegelijk waarschuwt de paus dat technologische vooruitgang welvaart kan brengen, terwijl betekenisvol werk, sociale samenhang en menselijke verantwoordelijkheid onder druk komen te staan.

De encycliek pleit daarom voor bescherming van werknemers, kritisch onderwijs en publieke controle op AI-systemen, zeker waar het gaat om oorlog, informatie en de bescherming van kinderen. De paus stelt bovendien dat AI moet worden “ontwapend” van logica’s van dominantie, uitsluiting en ontmenselijking. Volgens hem zijn voorzichtigheid, tragere implementatie en strengere regulering geen verzet tegen vooruitgang, maar voorwaarden voor verantwoord technologisch bestuur. Daarom pleit hij voor stevige wettelijke kaders, onafhankelijk toezicht en een bredere mondiale verdeling van de voordelen van AI-technologie.

Tegelijk benadrukt de paus dat vrede meer vraagt dan de afwezigheid van oorlog: duurzame vrede vraagt ook rechtvaardigheid, menselijke waardigheid en sociale verantwoordelijkheid. In een interview op CNN sloot oud-Europarlementariër en cyberexpert Marietje Schaake daarbij aan. Zij benadrukte dat AI niet alleen een technologische, maar ook een democratische en geopolitieke kwestie is, waarbij publieke verantwoording, rechtsstatelijke controle en menselijke belangen niet mogen worden verdrongen door de logica van staten, platformbedrijven of militaire competitie.

Bronnen

• CNN International. (2026, May 25). Pope Leo warns AI must serve humanity, not power.
• Leijendekker, M. (2026, May 25). Paus waarschuwt voor kunstmatige intelligentie die mensheid domineert. Het Financieele Dagblad.
• Leo XIV. (2026). Magnifica Humanitas: On safeguarding the human person in the time of artificial intelligence.
• Piro, I. (2026, May 25). Pope Leo’s “Magnifica Humanitas”: AI must serve humanity, not concentrate power. Vatican News.
• Rich, M., Povoledo, E., & Dias, E. (2026, May 25). Pope Leo warns of risks from A.I. in 42,300-word encyclical. The New York Times.
• Roox, I. (2026, May 25). Paus Leo stelt rake vragen over AI en technologie – en roept op om menselijke waardigheid niet uit het oog te verliezen. NRC.
• Schaake, M. (2026, May 25). On CNN Becky Anderson my thoughts on the AI themed encyclical “Magnifica Humanitas”. LinkedIn.
• Vatican News. (2026, May 25). Pope Leo XIV presents Magnifica Humanitas [Video]. YouTube.
• Vatican News. (2026, May 25). Presentation and discussion of Magnifica Humanitas [Video]. YouTube.