Felienne Hermans, hoogleraar Computer Science Education aan de VU, schetst op verzoek van NRC een toekomstbeeld van 2030 waarin het gebruik van AI op een verantwoorde manier is ingebed in de samenleving. Haar uitgangsvraag is hoe de wereld eruitziet als het “wél lukt” met AI. In dit scenario leidt de opkomst van generatieve AI tot een overvloed aan inhoud van lage kwaliteit, waarna gebruikers zich daarvan afkeren. Sociale media verliezen aan betekenis en er ontstaat een herwaardering van langzamere, meer menselijke vormen van communicatie. De onderliggende gedachte is dat technologische overdaad een tegenreactie oproept die de kwaliteit van informatie herstelt.

Die redenering is herkenbaar, maar blijft beperkt uitgewerkt. Het scenario veronderstelt dat gebruikersgedrag relatief snel en breed omslaat, zonder duidelijk te maken welke economische of sociale prikkels dat ondersteunen. Juist gezien Hermans’ achtergrond in Computer Science Education zou een meer realistische uitwerking verwacht mogen worden. Ook blijft de positieve inzet van AI onderbelicht: toepassingen die kwaliteit samenleving kunnen verhogen, krijgen in haar essay geen aandacht. Daardoor ontstaat een toekomstbeeld dat kritisch is op bestaande digitale structuren, maar minder overtuigend laat zien hoe AI actief kan bijdragen aan verbetering.

Marietje Schaake, fellow bij het Institute for Human-Centered Artificial Intelligence van Stanford University, benadert dezelfde thematiek vanuit een meer beleidsmatig en geopolitiek perspectief. Haar centrale vraag is welke keuzes nodig zijn om een wenselijke AI-toekomst te realiseren. Zij verwerpt het idee van een mondiale “race” en pleit voor een koers waarin Europese waarden en belangen richtinggevend zijn. In haar analyse staan machtsverhoudingen, economische afhankelijkheid en democratische controle centraal. Ze benoemt risico’s zoals discriminatie door algoritmes en concentratie van macht, en koppelt die aan concrete voorstellen rond investeringen, regulering en samenwerking. Daarmee biedt ze een kader waarin AI niet alleen als risico of correctiemechanisme wordt gezien, maar als iets dat actief gestuurd kan worden.

Het scenario van Hermans is voorstelbaar als culturele reactie op een overdaad aan AI-gegenereerde content, maar moeilijk realiseerbaar zonder regulering, veranderende verdienmodellen of institutionele keuzes. Zonder die uitwerking blijft het beeld enigszins eenzijdig en defensief ten opzichte van technologie. Het stuk van Schaake sluit beter aan bij bestaande ontwikkelingen en beleidsdiscussies, maar is op zijn beurt afhankelijk van politieke wil en langdurige samenwerking. Samen bieden de teksten een hoopvol perspectief, waarbij vooral de beleidsmatige uitwerking overtuigt. Een sterkere koppeling tussen het toekomstbeeld van Hermans en de beleidsmatige uitwerking van Schaake zou het geheel overtuigender maken. Daarom wellicht ook door NRC naast elkaar geplaatst?

In deze NRC-reeks verschijnen de komende weken nog bijdragen van Koert van Mensvoort en Haroon Sheikh, die het debat ongetwijfeld verder zullen verbreden.

Bronnen

• Hermans, F. (2026, 17 april). Eindelijk! AI brengt een eind aan de enshittification. NRC Handelsblad.
• Schaake, M. (2026, 17 april). De volgende AI-innovatiegolf kan van Europa worden. NRC Handelsblad.