Met het whitepaper Welke AI-tool scoort het minst slecht? levert Just Enough een waardevolle bijdrage aan het debat over verantwoord AI-gebruik. Waar organisaties bij de selectie van AI-tools doorgaans kijken naar functionaliteit en kosten, vraagt Just Enough nadrukkelijk aandacht voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de aanbieders. Daarmee maakt de publicatie zichtbaar dat technologische keuzes ook gevolgen hebben voor duurzaamheid, arbeidsomstandigheden en mensenrechten. De vraag is wel in hoeverre de gekozen beoordelingsmethode recht doet aan de complexiteit van verantwoord AI-gebruik.
Op basis van onderzoek van de Britse organisatie Ethical Consumer, aangevuld met eigen beoordelingen van Euria en GreenPT, vergelijkt Just Enough veertien AI-tools op zeven ethische dimensies. De verschillen zijn aanzienlijk. Euria (8,4), Thaura (7,9), GreenPT (7,7) en Lumo AI (6,9) scoren relatief hoog. DeepSeek (3,1), Claude (1,9) en ChatGPT (1,1) krijgen aanzienlijk lagere beoordelingen, terwijl Gemini en Copilot beide op 0 uitkomen. Just Enough adviseert daarom AI terughoudend te gebruiken en waar mogelijk te kiezen voor aanbieders die volgens deze beoordeling maatschappelijk beter presteren.

Die oproep is terecht, maar de manier waarop Just Enough de aanbieders beoordeelt, roept vragen op. De scores zijn gebaseerd op zeven onderwerpen die allemaal even zwaar meetellen, terwijl niet alle informatie even goed te controleren is. Een hoge score betekent dus niet automatisch dat een aanbieder duurzamer of maatschappelijk verantwoordelijker is. Bovendien is niet altijd duidelijk hoe afhankelijk kleinere Europese aanbieders zijn van AI-modellen van andere bedrijven.
Vooral de milieubeoordeling vraagt om meer differentiatie. Zoals ik vorig jaar in mijn blog Wat AI echt kost aan energie beschreef, verschilt het energieverbruik sterk per model en toepassing. Dat geldt ook voor het waterverbruik, waarbij de gebruikte infrastructuur en locatie een belangrijke rol spelen. Efficiëntieverbeteringen kunnen het verbruik per opdracht verminderen, terwijl de groei van het totale AI-gebruik de milieubelasting verder kan vergroten (Jevons paradox). Een ethische leveranciersscore biedt daarom beperkt inzicht in de daadwerkelijke milieugevolgen van een specifieke toepassing.
Just Enough zou hierin nog een stap verder kunnen gaan. Voordat organisaties AI inzetten, zouden ze zich moeten afvragen welk probleem ze willen oplossen en of AI daarbij echt helpt. Ook moeten ze kijken naar wat het gebruik oplevert en wat het kost aan energie, grondstoffen en mogelijke gevolgen voor mensen. Daarbij gaat het ook om de vraag hoeveel controle organisaties zelf houden over de technologie die ze gebruiken. De keuze voor een AI-aanbieder is daar onderdeel van.
De grootste verdienste van het whitepaper is dat het de vanzelfsprekendheid van AI-gebruik ter discussie stelt en organisaties helpt hun maatschappelijke waarden expliciet te maken. De productwijzer biedt daarvoor een bruikbaar vertrekpunt. Voor een goed onderbouwde leverancierskeuze is meer inzicht nodig in de onderliggende beoordelingen en de daadwerkelijke gevolgen van AI-toepassingen. Verantwoord AI-gebruik laat zich uiteindelijk niet tot één rapportcijfer terugbrengen.
Bronnen
- Derksen, M. (2025, 21 mei). Wat AI echt kost aan energie. Upstream.
- Just Enough. (2026, 8 oktober). AI-aanbieders vergelijken. Productwijzer.
1 reactie
Overigens, ook in de recente podcast Leven na de Groei, met Wouter van Noort en Paul Schenderling, draait het om de vraag wat we eigenlijk met AI willen bereiken. Wat mij betreft moeten organisaties eerst kijken of AI echt iets toevoegt en of de voordelen opwegen tegen de gevolgen voor mens en milieu. Daarbij speelt ook mee wie bepaalt hoe AI wordt gebruikt en wie ervan profiteert. De keuze voor een aanbieder is daar onderdeel van.
Podcast is overigens een absolute aanrader!