Om dit zichtbaar te maken heb ik gebruik gemaakt van het framework van Gürdür en Törngren. Hun werk over Cyber-Physical Systems laat zien dat complexe veranderingen niet alleen technisch van aard zijn, maar voortkomen uit de interactie tussen technologie, mensen, processen, organisaties en hun omgeving. Vanuit dat perspectief is de digitale transformatie van de politie vooral een systeemtransformatie.

Aan de bovenkant van de ijsberg bevinden zich de zichtbare gebeurtenissen. Voorbeelden zijn de invoering van AI-toepassingen, problemen met ICT-systemen, datalekken, privacy-incidenten en de toename van online criminaliteit. Dit zijn ontwikkelingen waarop de politie en haar omgeving direct reageren. Wanneer dergelijke gebeurtenissen zich blijven voordoen, wijzen zij op onderliggende patronen. Denk aan digitale projecten die langer duren dan gepland, innovaties die beperkt opschalen, systemen die moeilijk gegevens uitwisselen of een groeiende behoefte aan dataspecialisten. Deze patronen maken duidelijk dat afzonderlijke incidenten meestal onderdeel zijn van een bredere ontwikkeling.

Onder deze patronen bevinden zich de structuren die het gedrag van de organisatie beïnvloeden. Binnen de politie gaat het bijvoorbeeld om de inrichting van processen, de verdeling van verantwoordelijkheden tussen operatie, beleid en ICT, de afhankelijkheid van ketenpartners en de aanwezigheid van verouderde systemen. Deze structuren bepalen in belangrijke mate hoe snel de organisatie kan veranderen en hoe effectief nieuwe technologie kan worden ingezet. Vanuit het perspectief van systeemdenken ligt hier de sleutel tot het begrijpen van de samenhang tussen technologie, mensen, processen, organisatie en samenleving.

Op het diepste niveau bevinden zich de mentale modellen: de overtuigingen, waarden en aannames die richting geven aan besluitvorming en dagelijks handelen. Binnen de politie spelen bijvoorbeeld opvattingen over veiligheid, privacy, professionele autonomie, rechtmatigheid en maatschappelijk vertrouwen een belangrijke rol. Deze waarden bepalen hoe nieuwe technologie wordt beoordeeld en toegepast. Een organisatie kan nieuwe systemen invoeren, maar wanneer de onderliggende aannames onveranderd blijven, blijft de impact van de transformatie beperkt.

De illustratie maakt duidelijk dat digitale transformatie meer is dan het invoeren van nieuwe technologie. Visual Analytics (VA) helpt gebeurtenissen en patronen zichtbaar te maken. Systems Thinking (ST) maakt inzichtelijk welke onderliggende structuren deze patronen veroorzaken. Design Thinking (DT) ondersteunt het ontwerpen van oplossingen die aansluiten bij de behoeften van medewerkers, burgers en ketenpartners. Door het systeem als geheel te begrijpen (ST), vanuit mensen te ontwerpen (DT) en data zichtbaar te maken (VA), kan de politie wendbaarder, rechtvaardiger en toekomstbestendiger worden. De grootste veranderingen vinden daarbij plaats onder de waterlijn: in structuren, cultuur, waarden en overtuigingen die richting geven aan het dagelijks handelen.

De digitale transformatie van de politie is daarmee niet primair een technologievraagstuk, maar een systeemvraagstuk. Nieuwe technologie kan veranderingen ondersteunen, maar duurzame vooruitgang ontstaat pas wanneer ook de onderliggende structuren en mentale modellen worden onderzocht en, waar nodig, aangepast. De illustratie maakt zichtbaar dat de grootste uitdagingen én kansen zich onder de waterlijn bevinden. Juist daar wordt bepaald of digitale innovatie leidt tot een politieorganisatie die beter kan omgaan met maatschappelijke veranderingen, nieuwe vormen van criminaliteit en de verwachtingen van burgers.

Bron
Gürdür, D., & Törngren, M. (2018). Visual Analytics for Cyber-Physical Systems Development: Blending Design Thinking and Systems Thinking. In Proceedings of NordDesign 2018. Linköping, Sweden.