De strategie kent vijf samenhangende speerpunten: communicatie en digitale samenwerking, een digitaal fundament, data en AI, cyberweerbaarheid en redundantie, en digitaal aanpassingsvermogen. Samen moeten deze bijdragen aan een krijgsmacht die informatie sneller kan omzetten in militair handelen.

Centraal staat informatie- en beslisdominantie: sneller dan de tegenstander relevante informatie verzamelen, verwerken en gebruiken voor besluitvorming. Defensie wil daarvoor de sensor-to-shooter-loop verkorten: de tijd tussen het waarnemen van een doel en het uitvoeren van een militaire actie. Dit vraagt om multidomeinoptreden, waarbij landmacht, marine, luchtmacht en de cyber- en ruimtecapaciteiten hun informatie en optreden op elkaar afstemmen.

Tijdens de briefing lichtte Defensie verschillende infrastructuurprogramma’s toe:

• FoxTrot richt zich op mobiele IT voor militairen in het veld. Radio, wifi, 4G/5G en satellietverbindingen worden gecombineerd om communicatie mogelijk te houden wanneer een verbinding wegvalt.
• Satcom verzorgt communicatie over grotere afstanden. Defensie breidt de capaciteit uit via militaire, commerciële en Europese samenwerking, waaronder het Europese IRIS-programma.
• GrIT richt zich op de vernieuwing van de IT-infrastructuur, waaronder commandoposten, datacenters en netwerken. Volgens de briefing ligt de prioriteit bij de eerste twee programmapijlers.
• Daarnaast werkt Defensie met een multicloudstrategie: een combinatie van private en publieke cloudomgevingen voor informatie met verschillende beveiligingsniveaus, waaronder staatsgeheime gegevens.

Data en AI moeten de beschikbare informatie sneller bruikbaar maken voor militairen en commandanten. Defensie heeft hiervoor een eigen AI-hub ingericht en investeert in datakwaliteit en besluitondersteuning. De feitelijke tijdwinst en de verbetering van de besluitvorming werden tijdens de briefing niet met cijfers onderbouwd.

De recent gepubliceerde Defensienota benadrukt dat AI en autonome systemen binnen juridische en ethische kaders moeten worden ingezet, met aandacht voor menselijke verantwoordelijkheid.

Een ander uitgangspunt is digitale weerbaarheid. Met security by design neemt Defensie beveiliging vanaf het ontwerp mee. Het principe last standing IT houdt in dat Defensie voldoende eigen kennis, mensen en middelen wil behouden om systemen bij uitval van leveranciers zelfstandig te laten functioneren.

Daarmee raakt de technische inrichting aan strategische autonomie. Defensie erkent dat het nog afhankelijk is van buitenlandse leveranciers, waaronder Amerikaanse softwarebedrijven. Het wegvallen van updates kan op termijn beveiligingsproblemen veroorzaken. Aanvullende monitoring en het isoleren van systemen kunnen dan tijdelijk bescherming bieden, maar vervangen geen structureel alternatief. Defensie hanteert daarom een tweesporenbeleid: beschikbare technologie inzetten voor de huidige operationele behoeften en tegelijk werken aan Nederlandse en Europese alternatieven.

De Defensienota geeft hiervoor een bredere financiële context. Defensie wil geleidelijk oplopend tot 10 procent van het investeringsbudget besteden aan innovatie en industriële opschaling, naar verwachting circa € 2 miljard in 2030. Ook streeft Defensie ernaar minstens 50 procent in te kopen bij Nederlandse en Europese ondernemers. Deze ambities gelden voor Defensie als geheel en niet specifiek voor IT.

Naast de technologie verandert ook de organisatie. Defensie wil centrale architectuur- en beveiligingskaders combineren met meer verantwoordelijkheid bij de operationele onderdelen. Gebruikers en ontwikkelaars moeten daardoor directer samenwerken en nieuwe toepassingen sneller kunnen invoeren.

Kritische vragen vanuit de Tweede Kamer
Tijdens de vragenronde richtten Kamerleden zich vooral op digitale weerbaarheid en de afhankelijkheid van buitenlandse technologie. Wat gebeurt er wanneer Amerikaanse leveranciers stoppen met dienstverlening of software-updates? Zijn vervangende systemen daadwerkelijk beschikbaar? En hoe voorkomt Defensie dat kwetsbaarheden bij NAVO-partners de eigen infrastructuur in gevaar brengen?

Defensie antwoordde dat eigen kennis, open standaarden, meerdere leveranciers en aanvullende beveiligingsmaatregelen de risico’s moeten beperken. Tegelijkertijd erkende Defensie dat volledige onafhankelijkheid momenteel niet haalbaar is en dat niet voor alle toepassingen direct een alternatief bestaat. Daarmee kwam een belangrijk onderscheid naar voren: systemen zelfstandig kunnen laten functioneren betekent nog niet dat ze bij langdurige uitval van leveranciers veilig kunnen blijven werken of eenvoudig vervangbaar zijn.

Ook vroegen Kamerleden naar Europese technologische alternatieven, de beschikbaarheid van cybersecuritypersoneel, de verantwoording van IT-investeringen en de politieke en ethische afwegingen rond AI.

De presentatieslides van de technische briefing waren bij het online terugkijken helaas niet zichtbaar. Deze samenvatting is gebaseerd op de gesproken toelichting, de vorig jaar gepubliceerde Digitale Transformatie Strategie en de recent gepubliceerde Defensienota. Een concrete ambitie is dat binnen vijf jaar meer dan de helft van de operationele effecten met behulp van onbemande systemen wordt bereikt. Een Actieplan Digitale Transformatie moet de invoering van technologie en de ontwikkeling van digitale kennis binnen Defensie versnellen.

Bronnen

• Ministerie van Defensie. (2025). Digitale Transformatie Strategie: Gevechtskracht door rekenkracht. Rijksoverheid.
• Ministerie van Defensie. (2026, 29 juni). Defensienota 2026: Samen voorwaarts!
• Tweede Kamer der Staten-Generaal, vaste commissie voor Defensie. (2026, 15 oktober). Technische briefing over de IT-infrastructuur bij Defensie. Debat Direct.