In mijn lezingen en colleges gebruik ik al jaren het model van de ambidextere organisatie om te laten zien dat organisaties tegelijkertijd moeten kunnen vernieuwen én betrouwbaar moeten kunnen uitvoeren. Het model is daarbij vooral een conceptueel organisatiemodel: het helpt om verschillende manieren van organiseren en hun onderlinge samenhang te begrijpen. Het is geen letterlijke procesbeschrijving en ook geen blauwdruk waarin functies of disciplines uitsluitend aan één kant thuishoren.
Het model bouwt voort op Marchs onderscheid tussen verkennen (exploratie) en benutten (exploitatie), later verder uitgewerkt door O’Reilly en Tushman als organisatorische ambidexteriteit. Kotter voegde daar het beeld van een dubbel besturingssysteem aan toe: een formele hiërarchie voor continuïteit en uitvoering naast een adaptief netwerk voor vernieuwing. Het Flow-model van Hans Mulder sluit daarop aan door te laten zien hoe beide logica’s in de praktijk continu met elkaar kunnen worden verbonden via kleine verbeterstappen, korte feedbackcycli en blijvende aanpasbaarheid.
De kern is dus niet dat de ene organisatievorm de andere vervangt. Een ambidextere organisatie probeert verschillende manieren van organiseren gelijktijdig te laten functioneren en bewust met elkaar te verbinden.
In deze blog werk ik die gedachte verder uit. Ik schets eerst hoe verkennen en betrouwbaar uitvoeren zich tot elkaar verhouden, vervolgens hoe BizDevOps, Flow en SRE kunnen helpen om beide in de praktijk met elkaar te verbinden. Ik sluit af met de belangrijkste conclusies en aandachtspunten voor inrichting en besturing.
Hoe verkennen en uitvoeren samenkomen
Een mogelijke concretisering is om verkennen en betrouwbaar uitvoeren niet als twee gescheiden organisaties in te richten, maar als twee samenhangende manieren van werken. Aan de verkennende kant ligt het accent op het onderzoeken van behoeften, het toetsen van aannames, experimenteren en het in kleine stappen beproeven van nieuwe oplossingen. Aan de uitvoerende kant ligt het accent op eigenaarschap, continuïteit, operationele verantwoordelijkheid, standaardisatie en betrouwbaarheid.
Die tweedeling moet niet te letterlijk worden genomen. Business (Biz), ontwikkeling (Dev) en beheer en operatie (Ops) kunnen aan beide kanten actief zijn. Business participeert bijvoorbeeld ook in het verkennen en toetsen van nieuwe mogelijkheden, terwijl ontwikkeling nodig blijft voor het onderhouden en verbeteren van bestaande dienstverlening. Beheer en operatie leveren praktijkkennis aan nieuwe ontwikkelingen en zorgen er tegelijk voor dat nieuwe oplossingen betrouwbaar kunnen worden ingebed. De plaatsing van Biz en Ops dichter bij betrouwbaar uitvoeren en van Dev en Learn dichter bij verkennen is daarom vooral een accentverschil in rol en aandacht, geen harde organisatorische scheiding.
Wat dit betekent voor de inrichting
BizDevOps biedt hiervoor een mogelijke organisatorische vorm. Business, softwareontwikkeling en beheer werken daarbij zo veel mogelijk rond dezelfde digitale dienst of waardestroom. Het doel is de afstand tussen behoefte, besluitvorming, ontwikkeling, ingebruikname en operationele terugkoppeling te verkleinen. De onderzochte BizDevOps-literatuur benadrukt multidisciplinaire samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid en korte terugkoppelcycli. Tegelijk blijkt dat autonomie niet betekent dat teams zonder gemeenschappelijke kaders kunnen functioneren. Een gedeelde taal en gedeelde architectuur, data, interfaces en afspraken over besturing blijven nodig.
Flow voegt daar het principe van continu organiseren en verbeteren aan toe. In plaats van verandering uitsluitend in afzonderlijke projecten te organiseren, kunnen blijvende teams een dienst, product of klantreis gedurende langere tijd ontwikkelen en verbeteren.
Site Reliability Engineering (SRE), ontwikkeld door Google als praktische invulling van DevOps, kan vervolgens helpen om verkennen en betrouwbaar uitvoeren met elkaar te verbinden. SRE maakt betrouwbaarheid expliciet door prestaties en gewenste betrouwbaarheidsniveaus meetbaar te maken en ruimte voor verandering af te wegen tegen de betrouwbaarheid van de dienstverlening. Incidenten, operationele gegevens en ervaringen van gebruikers worden daarbij niet alleen gebruikt voor beheer, maar ook als input voor verdere verbetering. Zo ontstaat geen eenmalige overdracht van innovatie naar beheer, maar een terugkerende cyclus van verkennen, ontwikkelen, uitvoeren, meten en opnieuw leren.
Beide manieren van organiseren houden dus verschillende accenten, maar worden rond dezelfde diensten, teams en terugkoppelstromen met elkaar verbonden. Verkennen richt zich vooral op het ontdekken van wat waarde kan hebben. Betrouwbaar uitvoeren richt zich vooral op het leveren, verbeteren en opschalen van wat werkt. BizDevOps verbindt de betrokken disciplines, Flow ondersteunt continue verbetering en SRE voegt expliciete aandacht voor betrouwbaarheid en operationeel risico toe.
Wat we hiervan kunnen leren
Een ambidextere organisatie hoeft niet te kiezen tussen hiërarchie en netwerk, tussen vernieuwing en beheersing of tussen snelheid en betrouwbaarheid. De opgave is deze verschillende organiseringslogica’s naast elkaar te laten functioneren en de verbinding ertussen bewust vorm te geven. Voor digitale dienstverlening ligt het daarbij voor de hand om verantwoordelijkheden waar mogelijk rond diensten of waardestromen te organiseren, met teams die gedurende langere tijd bij zowel ontwikkeling als uitvoering betrokken blijven.
Autonomie betekent daarbij niet onafhankelijkheid. Naarmate teams meer beslissingen zelf kunnen nemen, worden gedeelde kaders voor architectuur, data, veiligheid, betrouwbaarheid, naleving van regels en besluitvorming belangrijker. Ook verdwijnt besturing niet wanneer projectstructuren of overdrachtsmomenten worden verminderd. De besturing verschuift dan eerder naar duidelijk eigenaarschap, gemeenschappelijke kaders, continue terugkoppeling en expliciete beslisrechten.
Ambidexter organiseren neemt de spanning tussen verkennen en betrouwbaar uitvoeren niet weg. Beide doen een beroep op mensen, middelen, aandacht en prioriteit. Een bruikbare inrichting maakt die spanning daarom zichtbaar en bestuurbaar. De praktische opgave is niet om één kant te laten winnen, maar om een doorgaande leerkring te organiseren waarin nieuwe mogelijkheden kunnen worden verkend en bewezen oplossingen betrouwbaar kunnen worden uitgevoerd, terwijl ervaringen uit de uitvoering weer input vormen voor nieuwe verkenning.
Bronnen
- Antunes, P., & Tate, M. (2024). “What’s going on” with BizDevOps: A qualitative review of BizDevOps practice. Computers in Industry, 157–158, Article 104081.
- Antunes, P., Thuan, N. H., & Tate, M. (2026). BizDevOps blueprint: A light model supporting BizDevOps teams planning digital services. First Monday, 31(3).
- Beyer, B., Jones, C., Petoff, J., & Murphy, N. R. (Eds.). (2016). Site reliability engineering: How Google runs production systems. O’Reilly Media.
- Johnson, J., & Mulder, H. (2020). Endless modernization: How Infinite Flow keeps software fresh. The Standish Group.
- Kotter, J. P. (2012). Accelerate! Harvard Business Review, 90(11), 44–58, 149.
- March, J. G. (1991). Exploration and exploitation in organizational learning. Organization Science, 2(1), 71–87.
- O’Reilly, C. A., III, & Tushman, M. L. (2011). Organizational ambidexterity in action: How managers explore and exploit. California Management Review, 53(4), 5–22.
- Van Capelleveen, R., & Mulder, H. (2021). Via waterval en Agile naar een projectloos Flow-tijdperk. AG Connect, januari/februari, 30–33.
