De belofte van generatieve AI is hogere efficiëntie en minder routinematig werk. In het artikel ‘AI verhoogt niet alleen de productiviteit, ook de werkdruk neemt toe’ in het Financieele Dagblad laat redacteur scholing en arbeidsmarkt Jildou Beiboer zien dat deze belofte in de praktijk anders uitpakt. Op basis van recent onderzoek van ActivTrak wordt zichtbaar dat AI het werk niet zozeer vermindert, maar vooral verandert en vaak intensiever maakt. Werknemers gebruiken AI om taken sneller uit te voeren, maar vullen de vrijgekomen tijd vervolgens met extra werk. Daardoor neemt de totale werkdruk niet af, terwijl de ervaren productiviteit wel stijgt.
De conclusies van het ActivTrak-onderzoek worden ondersteund door onder andere onderzoek van Ranganathan en Ye, die laten zien dat AI-gebruik leidt tot drie samenhangende effecten: een uitbreiding van het takenpakket, vervagende grenzen tussen werk en privé en een toename van multitasking. Medewerkers nemen taken over van andere functies omdat AI drempels verlaagt, werken vaker tussendoor en schakelen continu tussen activiteiten. Dit geeft een gevoel van voortgang, maar vergroot ook het aantal openstaande taken en de cognitieve belasting.
Onderzoek van TNO plaatst deze ontwikkeling in een breder perspectief. Generatieve AI versnelt vooral routinematige onderdelen van werk, maar verschuift de aandacht naar complexere taken die meer analyse, beoordeling en verantwoordelijkheid vragen. Daardoor verandert niet alleen wat mensen doen, maar ook wat ze moeten kunnen. Vaardigheden zoals kritisch denken, het beoordelen van AI-output en samenwerken in multidisciplinaire teams worden belangrijker. Tegelijkertijd verdwijnen eenvoudige taken die eerder zorgden voor afwisseling en herstelmomenten, wat kan bijdragen aan een hogere mentale belasting.
Concrete praktijkvoorbeelden laten zien hoe dit mechanisme uitwerkt. Bij Deloitte Legal levert AI bij contractanalyse een geschatte tijdsbesparing van 40 tot 50 procent op, maar deze winst wordt benut om meer werk te verrichten en nieuwe diensten te ontwikkelen. In het zorgonderdeel van a.s.r. zorgt AI voor efficiëntere klantcontactprocessen en minder administratief werk, terwijl het werk verschuift naar complexere vragen en aanvullende taken en het aantal medewerkers per klant afneemt. Een vergelijkbaar patroon is zichtbaar bij Rabobank, waar AI wordt ingezet om gesprekken automatisch samen te vatten. Hoewel dit administratieve tijd bespaart, wordt de vrijgekomen ruimte vooral gebruikt om meer klantcontacten af te handelen, waardoor medewerkers relatief vaker complexere interacties behandelen. In al deze gevallen leidt efficiëntie niet tot minder werk, maar tot een andere verdeling en een hogere intensiteit van het werk.
Cijfers uit UWV-onderzoek laten zien dat deze ontwikkeling breed speelt. Het gebruik van AI op de werkvloer is in korte tijd sterk toegenomen, terwijl begeleiding achterblijft. Bijna de helft van de werkgevers verwacht dat vaardigheden en scholingsbehoeften veranderen, maar een aanzienlijk deel biedt nog geen structurele ondersteuning. Dit wijst erop dat technologie sneller wordt ingevoerd dan organisaties hun werkprocessen en mensen daarop aanpassen.
De belangrijkste conclusie is dat efficiëntie op zichzelf geen oplossing is voor werkdruk. AI maakt het mogelijk om meer werk in minder tijd te doen, maar zonder duidelijke keuzes over wat niet meer gedaan wordt, leidt dit tot intensivering. Werk wordt complexer, taken stapelen zich op en de mentale belasting neemt toe, ondanks een gevoel van hogere productiviteit.
Daaruit volgen enkele aandachtspunten. Organisaties moeten expliciet bepalen wat er gebeurt met de tijdswinst die AI oplevert. Het herontwerpen van werk is daarbij essentieel, met aandacht voor taakverdeling, rustmomenten en de balans tussen complexe en minder intensieve activiteiten. Daarnaast vraagt de inzet van AI om gerichte begeleiding en ontwikkeling van vaardigheden, zodat medewerkers niet alleen sneller, maar ook duurzaam kunnen werken. Tot slot is het belangrijk om niet alleen te sturen op output, maar ook op de kwaliteit van werk.
Kort gezegd: AI maakt werk niet automatisch beter of lichter. Zonder scherpe keuzes over wat níet meer hoeft, wordt sneller werken al snel meer werken. De echte verandering zit in de manier waarop werk wordt georganiseerd en verdeeld. Wie daar niet bewust op stuurt, krijgt er geen tijd bij, maar vooral meer druk en hogere verwachtingen.
Bronnen
- ActivTrak. (2026). Productivity benchmarks and AI workplace insights.
- Beiboer, J. (2026, 31 maart). AI verhoogt niet alleen de productiviteit, ook de werkdruk neemt toe. Financieele Dagblad.
- Ranganathan, A., & Ye, X. M. (2026, 9 februari). AI doesn’t reduce work—it intensifies it. Harvard Business Review.
- TNO. (2025). Aan het werk met generatieve AI: verkenning op basis van literatuur en case studies.
- UWV. (2026). AI-gebruik blijft stijgen, begeleiding blijft achter.
- Derksen, M. (2025, 22 april). Over de toekomst van werk in tijden van AI. Koneksa Mondo.
- Derksen, M. (2026, 7 maart). De AI-banendiscussie: tussen hype en werkelijkheid. Koneksa Mondo.
- Derksen, M. (2025, 16 november). AI en de echte impact op werk. Koneksa Mondo.
