In mijn persoonlijke manifest Hoe blijf ik mens in tijden van versnelling? schreef ik eerder over mijn zoektocht naar een bewuste omgang met technologie. Autonomie staat daarin centraal: zelf blijven nadenken over wat ertoe doet en welke rol technologie daarbij mag spelen. Dat geldt ook voor mijn gebruik van AI. Ik merk dat het me helpt om informatie grondiger te onderzoeken, maar vraag me tegelijkertijd af wat het doet met mijn aandacht en denkvermogen. Het risico bestaat dat ik steeds meer informatie verwerk, terwijl ik minder tijd neem om zelf na te denken.

In bovenstaand procesdiagram laat ik zien hoe mijn proces van kritisch lezen met AI er momenteel uitziet. De verschillende stappen heb ik inmiddels uitgewerkt tot eigen skills en plugins. Daarmee kan ik AI gerichter inzetten en de kwaliteit van mijn werk beter bewaken. Ik gebruik betaalde versies van ChatGPT, Claude en Perplexity naast elkaar.

Voordat ik AI inzet, lees of scan ik zelf eerst een artikel, boek of rapport, of luister ik naar een interview of podcast. Pas als ik de inzichten de moeite waard vind om te bewaren, laat ik AI mijn aantekeningen of de oorspronkelijke tekst verder verwerken.

Die verwerking begint met de voorwas. Daarbij wordt een document systematisch ingelezen en voorbereid. Ik laat de herkomst en kwaliteit van de bron onderzoeken en de belangrijkste begrippen en beweringen vastleggen. Ook eventuele onzekerheden worden zichtbaar gemaakt. Zo ontstaat een bronkaart die als basis dient voor het vervolg.

Daarna volgt een professionele samenvatting, waarin de belangrijkste inzichten worden verwerkt tot een toegankelijke tekst, met behoud van relevante context en nuances.

Vervolgens komt de factcheck, waarbij de belangrijkste feitelijke beweringen worden getoetst aan beschikbare bronnen en tegenbewijs. Daarvoor gebruik ik een eigen twaalfstappenprotocol, gebaseerd op de methodologische principes van het International Fact-Checking Network (IFCN) en het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN). Voor geïnteresseerden heb ik deze skill ook gepubliceerd op GitHub.

Na de factcheck breng ik de resultaten samen in een kennisdossier. Daarin leg ik de belangrijkste inzichten vast, inclusief de onderbouwing en eventuele onzekerheden. Het dossier sla ik op als Markdown-bestand in mijn inmiddels omvangrijke persoonlijke kennisbank, zodat ik het later opnieuw kan raadplegen of gebruiken.

Soms stopt het proces daar. In andere gevallen wil ik er zelf iets over schrijven. Dan begint een volgende fase met de vraag: wat wil ik eigenlijk zeggen? Vanuit die vraag selecteer ik relevante inzichten uit mijn kennisbank en voeg ik waar nodig mijn eigen kennis en perspectieven toe. Vervolgens werk ik de tekst verder uit, schaaf ik aan de formuleringen en volgt de eindredactie.

Het proces verloopt overigens niet altijd in deze volgorde. Nieuwe inzichten uit een factcheck kunnen aanleiding zijn om een eerdere samenvatting aan te passen of opnieuw naar de bron te kijken. AI ondersteunt me daarbij, maar ik blijf zelf verantwoordelijk voor de keuzes en het uiteindelijke oordeel. Technologie moet mijn denken ondersteunen zonder het over te nemen. Niet alles wat ik lees hoeft daarom door dit proces. Soms wil ik gewoon een artikel lezen, naar een podcast luisteren of een gedachte laten bezinken, zonder er meteen iets mee te doen. Ook die ruimte wil ik behouden.

Mijn werkwijze blijft in ontwikkeling. Ik controleer de kwaliteit van mijn teksten, laat mijn vrouw meelezen (soms tot vervelens toe) en blijf mezelf afvragen wat het gebruik van AI doet met mijn aandacht en vermogen om zelfstandig te denken.

Ik ben benieuwd hoe anderen AI gebruiken bij het lezen en beoordelen van informatie. Hoe bewaken jullie de kwaliteit van de uitkomsten? En hoe zorgen jullie ervoor dat AI je denken ondersteunt zonder dat je er te afhankelijk van wordt?

Tips en ervaringen zijn altijd welkom!