In haar nieuwe boek Vrij denken (2026) onderzoekt Scheepers hoe onze overtuigingen, ervaringen en denkpatronen bepalen hoe we naar onszelf, anderen en de wereld kijken. Deze denkrasters zoals zij ze noemt, bieden houvast, maar kunnen ons ook beperken wanneer we ons eigen perspectief als de enige werkelijkheid beschouwen.

Haar uitgangspunt is dat mensen niet los van hun omgeving kunnen worden begrepen. Wie we zijn en hoe we functioneren, ontstaat in voortdurende interactie met anderen.

Dus het zijn die momenten waarop we voelen dat het niet om ons gaat, maar om onze plek in een groter geheel.

Dat geldt voor haar eigen vakgebied, de geestelijke gezondheidszorg, maar net zo goed voor het onderwijs, de politie en andere sectoren.

Scheepers maakt daarbij een onderscheid tussen ingewikkelde en complexe problemen. Ingewikkelde problemen kunnen vaak worden ontleed en opgelost. Bij complexe vraagstukken beïnvloeden mensen, omstandigheden en processen elkaar voortdurend. Meer regels, classificaties of controle bieden daarom niet vanzelf een oplossing. Verschillende perspectieven en gezamenlijke reflectie kunnen juist helpen om verder te komen.

In het RVS-advies Op de rem! Voorbij de hypernerveuze samenleving, waaraan zij ook heeft meegewerkt, worden drie maatschappelijke ontwikkelingen beschreven die uit balans kunnen raken: individualisme, prestatiedruk en versnelling. Daartegenover staan drie tegenkrachten: verbinding, verscheidenheid en vertraging.

Verbinding brengt mensen bij elkaar. Verscheidenheid maakt ruimte voor andere perspectieven. Vertraging biedt tijd om stil te staan bij bestaande aannames, keuzes en doelen.

Vrij denken betekent volgens Scheepers niet dat we onze kennis of overtuigingen moeten loslaten, maar dat we bereid blijven ze te onderzoeken en andere perspectieven toe te laten. Ook samen leren hoort daarbij. Dat vraagt om samenwerking waarin ruimte is voor verschillen en wederkerigheid, en waarin mensen verantwoordelijkheid delen. Complexe vraagstukken laten zich nu eenmaal niet vanuit één perspectief begrijpen.

Goed samenwerken vraagt ook dat we onze eigen aannames durven te bevragen en openstaan voor hoe anderen ernaar kijken. Hoeveel ruimte geven we elkaar daarvoor eigenlijk in onze organisaties?

Een prachtig gesprek dat ik iedereen kan aanraden om te beluisteren. Het boek ‘Vrij denken’ heb ik inmiddels gekocht en ga ik zeker lezen. Opnieuw dank voor je mooie en belangrijke inzichten Floortje!

Bronnen:

• Floortje Scheepers, Vrij denken. Op zoek naar openingen in ons denkraster, zodat we kunnen verbinden (De Arbeiderspers, 2026).
• ZorgDialoog, Floortje Scheepers: De GGZ heeft geen labeltekort, maar een systeemprobleem.
• Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, Op de rem! Voorbij de hypernerveuze samenleving (2025).